Marcin MaćkoKurs promptowania

Kurs promptowania·Etap 1· szlak żółty

Fundamenty: jak rozmawiać z AI, żeby robiła to, co chcesz

Osiem rozdziałów i pięć ćwiczeń. Po tym etapie piszesz prompty, które za pierwszym razem dają coś użytecznego, wiesz, kiedy modelowi wierzyć, a kiedy sprawdzać, i masz uniwersalny szablon na każde zadanie. Czas: około 40 minut czytania plus ćwiczenia.

Ok. 40 min czytania · 8 rozdziałów · 5 ćwiczeń

Co właściwie robi model językowy i dlaczego czasem zmyśla

Zacznijmy od modelu mentalnego, który załatwia połowę problemów z promptami.

Wyobraź sobie bardzo oczytanego stażystę w pierwszym dniu pracy. Przeczytał większość internetu i tysiące książek, pisze szybko i w każdym stylu, zna języki obce. Ale nie zna Twojej firmy, Twoich klientów ani Twoich przyzwyczajeń. Nie widzi Twojego ekranu. Nie wie, co ustaliliście wczoraj na spotkaniu. Nie zajrzy do Twojej głowy, żeby sprawdzić, co miałeś na myśli. Dostaje tylko to, co napiszesz w okienku czatu. Z tego i tylko z tego robi zadanie.

To jest dokładnie sytuacja modelu językowego: ChatGPT, Claude'a, Gemini i każdego innego. Cała reszta kursu to tak naprawdę jedna umiejętność: pisać do tego stażysty tak, żeby zrobił to, czego potrzebujesz.

Skąd się bierze odpowiedź

Model nie „rozumie” zadania tak jak człowiek i nie szuka odpowiedzi w bazie danych. Dostaje całą dotychczasową rozmowę i na jej podstawie przewiduje, jaki ciąg słów najprawdopodobniej powinien być dalej. Robi to słowo po słowie, bardzo dobrze, bo nauczył się tego na ogromnej ilości tekstu. Dla Ciebie wynikają z tego trzy praktyczne konsekwencje.

  1. Wszystko, co jest w rozmowie, wpływa na odpowiedź. Twoja wiadomość, poprzednie wiadomości, wklejone materiały, załączone pliki, a także instrukcje stałe, jeśli je ustawiłeś. Dlatego dobry kontekst działa, a chaotyczna, długa rozmowa z czasem psuje wyniki.
  2. Czego nie napiszesz, model dopowie sobie sam. Wybierze najbardziej typową interpretację. Prosisz o „mail do klienta”, to dostaniesz najbardziej przeciętny mail do najbardziej przeciętnego klienta. Nie dlatego, że model jest słaby, tylko dlatego, że nie podałeś niczego, co by go od przeciętnej odsunęło.
  3. Model nie wie, czego nie wie. Gdy brakuje mu faktu, ten sam mechanizm przewidywania wyprodukuje coś, co brzmi jak fakt: datę, liczbę, cytat, nazwę ustawy, link. To są tak zwane halucynacje (po polsku ładniej: zmyślenia albo konfabulacje). Nie są błędem, który da się „naprawić” lepszym promptem, tylko cechą narzędzia. Można je ograniczyć (zrobimy to w etapie 2), ale nie wyłączyć.
Twoja wiadomość Wcześniejsza rozmowa Załączniki, instrukcje stałe Model przewiduje dalszy ciąg Odpowiedź Nie widzi: Twojego ekranu · innych czatów · Twoich intencji · internetu, jeśli nie włączysz wyszukiwania
Model pracuje wyłącznie na tym, co trafi do rozmowy. Wszystko inne musisz mu dostarczyć sam.

Mały test na zmyślenia

Spróbuj w swoim narzędziu zapytać o coś, co nie istnieje, ale brzmi prawdopodobnie. Na przykład: „Jakie są główne założenia ustawy o ochronie konsumenta cyfrowego z 2023 roku?”. Starsze modele wymyślały taką ustawę z artykułami i datami. Nowsze częściej odpowiadają, że nie znają takiego aktu, ale wciąż zdarza im się „uzupełnić” brakujący szczegół, zwłaszcza w liczbach, cytatach i linkach.

Wniosek na cały kurs: teksty, pomysły, struktury i szkice bierz od modelu śmiało; fakty, liczby, cytaty i przepisy traktuj jak szkic do sprawdzenia. Modele z włączonym wyszukiwaniem w sieci mylą się rzadziej, bo cytują strony, ale i wtedy warto kliknąć w źródło.

W narzędziach

Włączanie wyszukiwania w sieci: w ChatGPT i Gemini wyszukiwanie uruchamia się zwykle samo przy pytaniach o aktualne rzeczy, można je też wymusić przyciskiem albo słowem „wyszukaj”. W Claude wyszukiwanie jest wbudowane i włączane w ustawieniach rozmowy. We wszystkich trzech odpowiedź z wyszukiwania ma odnośniki do stron; bez odnośników to wiedza „z pamięci” modelu, zwykle sprzed kilku miesięcy lub dłużej.

Anatomia dobrego promptu

Dobry prompt to nie magiczna formułka, tylko kompletna instrukcja. Ta sama, jaką dałbyś człowiekowi, który ma zrobić zadanie bez dopytywania. Składa się z sześciu elementów. Nie zawsze potrzebujesz wszystkich, ale zawsze warto sprawdzić, których brakuje.

1. Zadanie co ma powstać (obowiązkowe) 2. Kontekst co model musi wiedzieć 3. Odbiorca kto przeczyta wynik 4. Format długość, struktura, ton 5. Zasady co obowiązkowe, czego unikać 6. Przykład wzór, jak ma wyglądać dobrze = prompt
Sześć klocków promptu. Zadanie jest zawsze; reszty dokładasz tyle, ile zadanie wymaga.
  1. Zadanie. Co konkretnie ma powstać: mail, lista, tabela, decyzja, plan, poprawiony tekst. Czasownik na początku: napisz, streść, porównaj, wypisz, zaproponuj, oceń.
  2. Kontekst. Wszystko, co stażysta musiałby wiedzieć, a czego nie wie: sytuacja, historia sprawy, dane, materiały źródłowe, Twoja rola.
  3. Odbiorca. Dla kogo jest wynik. Mail do zdenerwowanego klienta, do księgowej i do szefa to trzy różne maile, nawet jeśli dotyczą tej samej faktury.
  4. Format. Jak ma wyglądać wynik: długość, struktura (akapity, punkty, tabela), ton, język. Także czego ma nie zawierać, na przykład wstępu i podsumowania.
  5. Zasady. Rzeczy obowiązkowe i zakazane: „nie obiecuj terminu”, „użyj słowa reklamacja, nie zgłoszenie”, „po polsku, nazwy produktów po angielsku”.
  6. Przykład. Wzór, który pokazuje, jak wygląda „dobrze”. Jeden akapit w Waszym stylu robi więcej niż trzy przymiotniki w rodzaju „profesjonalny, przyjazny, zwięzły”.

To samo zadanie rozpisane na sześć klocków

Sytuacja: pracujesz w sklepie internetowym, klientka dostała rozbitą paczkę i napisała zdenerwowanego maila. Oto prompt z nazwanymi częściami. Etykiety (Zadanie:, Kontekst:) nie są konieczne, ale pomagają i Tobie, i modelowi.

Prompt Odpowiedź na reklamację, pełny prompt
Zadanie: Napisz odpowiedź na reklamację klientki.

Kontekst: Sklep z kosmetykami naturalnymi. Klientka zamówiła trzy produkty, jeden (olejek do twarzy za 89 zł) przyszedł rozbity, zdjęcie w załączniku reklamacji potwierdza uszkodzenie. Wysyłamy nowy egzemplarz kurierem jutro, bez odsyłania uszkodzonego. Dodajemy rabat 10% na następne zakupy.

Odbiorca: Klientka pisze do nas pierwszy raz, jest zirytowana, ale rzeczowa. Ma na imię Anna.

Format: Mail do 120 słów, bez tematu. Zwrot „Pani Anno”. Ciepły, konkretny ton, bez korporacyjnych formułek typu „przepraszamy za niedogodności”.

Zasady: Przeproś raz, nie więcej. Nie obiecuj terminu dostawy poza „jutro nadamy”. Nie pisz o procedurze reklamacyjnej ani o kurierze jako winnym. Rabat podaj jako kod OLEJEK10, ważny 30 dni.

Przykład naszego stylu: „Dzień dobry, Pani Katarzyno, to nie powinno się zdarzyć i już to naprawiamy.”

Porównaj to z promptem „napisz odpowiedź na reklamację, klientka dostała rozbity produkt”. Oba są poprawne. Tylko pierwszy daje tekst, który możesz wysłać prawie bez poprawek.

Kolejność ma znaczenie przy długich promptach

Gdy wklejasz dużo materiału (mail, dokument, dane), polecenie umieść po materiale albo powtórz je na końcu. Modele najlepiej pamiętają początek i koniec rozmowy, najsłabiej środek. Przy krótkich promptach kolejność jest obojętna.

Budowniczy promptu

Wypełnij pola, które mają sens dla Twojego zadania. Prompt składa się po prawej na bieżąco. Pola puste są pomijane.

Prompt Twój prompt
Wypełnij pola po lewej.

Ćwiczenie 1. Rozpisz własne zadanie na sześć klocków

Weź jedno zadanie, które naprawdę masz do zrobienia w tym tygodniu i które polega na napisaniu czegoś: mail, ogłoszenie, opis, notatka, odpowiedź na komentarz. Zanim otworzysz czat, zapisz w sześciu punktach: zadanie, kontekst, odbiorca, format, zasady, przykład. Potem złóż z tego prompt (możesz użyć budowniczego powyżej) i uruchom go.

Sprawdź: ile poprawek potrzebujesz, zanim wynik nadaje się do użycia? Zapamiętaj tę liczbę, wrócimy do niej w rozdziale 5.

Pokaż przykładowe rozwiązanie

Zadanie z życia freelancera: odpowiedź na zapytanie o wycenę.

Prompt Odpowiedź na zapytanie ofertowe
Zadanie: Napisz odpowiedź na zapytanie o wycenę prowadzenia profilu na Instagramie.

Kontekst: Jestem freelancerką, prowadzę profile małych firm. Klient to lokalna kawiarnia, napisali: „ile kosztuje prowadzenie Instagrama, 3 posty tygodniowo?”. Moja stawka za taki zakres to 1200 zł miesięcznie netto, w tym zdjęcia robione u nich raz w miesiącu. Umowa minimum na 3 miesiące.

Odbiorca: Właścicielka kawiarni, pisze nieformalnie, prawdopodobnie porównuje kilka ofert.

Format: Mail do 150 słów. Na początku jedno zdanie o tym, co mi się podoba w ich profilu (zostaw miejsce w nawiasie, uzupełnię). Cena podana wprost, nie „od”. Na końcu propozycja 15-minutowej rozmowy telefonicznej.

Zasady: Nie używaj słów „strategia”, „synergia”, „content”. Nie przepraszaj za cenę ani jej nie tłumacz na trzy akapity: jedno zdanie, co obejmuje.

Konkretność: cztery zadania przed i po

Najczęstsza różnica między słabym a dobrym promptem to nie długość, tylko konkretność. Zobacz to na czterech typowych zadaniach. W każdym „przed” jest tym, co większość ludzi wpisuje za pierwszym razem.

Mail do kontrahenta

Przed

Słaby prompt
Napisz mail do dostawcy z prośbą o przesunięcie terminu płatności.

Dostaniesz poprawny, uprzejmy mail, w którym model wymyśli powód, kwotę i termin. Każde z tych trzech będziesz poprawiać.

Po

Prompt Prośba o przesunięcie terminu płatności
Napisz mail do naszego dostawcy opakowań (firma Pakmet, kontakt: pan Tomasz, znamy się od 3 lat, ton koleżeńsko-służbowy) z prośbą o przesunięcie terminu płatności faktury FV 2026/09/118 na 4 800 zł z 20 października na 5 listopada. Powód: duży klient zapłaci nam z opóźnieniem, nie chcę wchodzić w szczegóły, wystarczy „przesunięcie wpływu od klienta”. Zaproponuj, że jeśli to problem, zapłacimy połowę w terminie, a połowę 5 listopada. Do 100 słów, bez tematu, podpis: Marta.

Opis produktu do sklepu

Przed

Słaby prompt
Napisz opis produktu: lampa biurkowa LED.

Model wyprodukuje ogólnik o „nowoczesnym designie” i „energooszczędnej technologii LED”, bo nic więcej o tej lampie nie wie.

Po

Prompt Opis produktu z danymi
Napisz opis produktu do sklepu internetowego z lampami.

Produkt: lampa biurkowa Lumo S2. Dane: moc 9 W, 3 barwy światła (2700 K, 4000 K, 6500 K), 5 stopni jasności, ramię regulowane w 2 miejscach, ładowarka USB-C w podstawie, sterowanie dotykowe, kolor grafitowy, wysokość 42 cm, gwarancja 3 lata, cena 219 zł.

Odbiorca: osoby urządzające domowe biuro, 25–45 lat, czytają opis na telefonie.

Format: nagłówek do 8 słów, akapit wstępny do 40 słów o jednej konkretnej korzyści (praca wieczorem bez zmęczenia oczu), potem 5 punktów z cechami przełożonymi na korzyści, na końcu zdanie o gwarancji. Razem do 170 słów. Bez słów: nowoczesny, innowacyjny, wysokiej jakości, idealny.

Plan wyjazdu

Przed

Słaby prompt
Zaplanuj mi 3 dni w Bieszczadach.

Model nie wie, czy masz auto, czy chodzisz po górach, czy jedziesz z dziećmi, jaki masz budżet i w jakim miesiącu. Zgadnie wszystko i trafi w połowę.

Po

Prompt Plan trzech dni w górach
Zaplanuj 3 dni w Bieszczadach dla dwóch osób, bez samochodu (dojazd pociągiem do Zagórza, dalej autobusy), termin: druga połowa października. Lubimy chodzić, kondycja średnia: do 15 km i 800 m podejścia dziennie. Nocleg w jednym miejscu przez 3 noce, budżet na nocleg do 250 zł za pokój za noc. Chcemy zobaczyć połoniny, jedno miejsce na kawę z widokiem i jeden dzień bardziej odpoczynkowy.

Format: tabela dzień po dniu z kolumnami: trasa, czas przejścia, jak dojechać na start, co może nie wyjść (pogoda, rozkład autobusów). Pod tabelą 3 pytania, które powinniśmy sobie zadać przed rezerwacją. Jeśli czegoś nie jesteś pewien (rozkłady, otwarcie schronisk w październiku), napisz to wprost zamiast zgadywać.

Tłumaczenie

Przed

Słaby prompt
Przetłumacz na angielski: Dzień dobry, piszę w sprawie zamówienia, które miało przyjść w zeszłym tygodniu.

Dostaniesz poprawne tłumaczenie jednego zdania. Ale mail do dostawcy to nie jedno zdanie, a ton „przetłumaczonego” polskiego maila często brzmi po angielsku sztywno.

Po

Prompt Mail po angielsku do dostawcy
Napisz po angielsku mail do dostawcy z Niemiec (firma średniej wielkości, piszemy do siebie od roku, na „ty”, ale rzeczowo). Treść do przekazania: zamówienie PO-4471 miało dotrzeć 9 października, dziś 17 i nie mamy ani paczki, ani numeru śledzenia. Pytam, co się dzieje i kiedy realnie dotrze, bo mamy klientów czekających na ten towar. Chcę brzmieć spokojnie, ale stanowczo. Do 90 słów. Pod spodem dopisz po polsku w jednym zdaniu, jaki ton ma ten mail, żebym mógł ocenić, czy to to.

Zwróć uwagę, co się zmieniło we wszystkich czterech przypadkach: pojawiły się liczby, nazwy, daty, odbiorca i format. Nie pojawiły się żadne „sztuczki”. Zasada jest prosta:

Zasada konkretności

Pisz prompt tak, jakbyś zlecał zadanie komuś, kto zrobi dokładnie to, co napisałeś, i ani trochę więcej. Jeśli jakiejś informacji nie ma w prompcie, model ją zgadnie. Każde zgadnięcie to jedna poprawka więcej.

Ćwiczenie 2. Popraw trzy słabe prompty

Przerób poniższe prompty tak, żeby były konkretne. Dopisz fakty, nawet wymyślone, byle realistyczne.

  1. „Napisz post na LinkedIn o tym, że szukam pracy.”
  2. „Zrób mi listę zakupów na urodziny.”
  3. „Popraw ten tekst.” (tekst: dowolny Twój mail z ostatniego tygodnia)

Potem uruchom wersję „przed” i „po” w czacie i porównaj wyniki.

Pokaż przykładowe rozwiązanie

Pierwszy prompt po poprawkach:

Prompt Post o szukaniu pracy
Napisz post na LinkedIn. Autor: specjalistka ds. obsługi klienta B2B z 6 latami doświadczenia w e-commerce (sklepy z częściami samochodowymi i elektroniką), szukam pracy w Krakowie albo zdalnie, od grudnia. Mocne strony do pokazania: obsługa reklamacji i zwrotów (spadek liczby sporów o 30% w poprzedniej firmie), wdrożenie systemu zgłoszeń, praca z klientami niemieckojęzycznymi.

Format: do 130 słów, pierwsze zdanie ma zatrzymać scrollowanie, ale bez clickbaitu. Konkretne zdanie, czego szukam, i prośba o udostępnienie. Bez hasztagów w treści, 3 hasztagi na końcu. Ton: rzeczowy, bez „z radością informuję” i bez emoji.

Przy trzecim prompcie kluczowe są dwie rzeczy: wklej tekst (oddzielony od polecenia linią z trzech myślników) i napisz, co znaczy „popraw”: skrócić? wygładzić? zmienić ton? Poprawić tylko błędy, nie ruszając treści?

Kontekst: ile podać, co wkleić, czego nie wklejać

Kontekst to element, który początkujący pomijają najczęściej. Nie dlatego, że nie wiedzą, czym jest, tylko dlatego, że to, co dla nich oczywiste, wydaje się oczywiste w ogóle. Nie jest.

Ile kontekstu

Więcej, niż Ci się wydaje. Prosty test: czy nowa osoba w Twojej firmie zrobiłaby to zadanie dobrze, mając tylko Twój prompt? Jeśli zadałaby pytanie, to znaczy, że brakuje informacji. Typowe braki:

  • Twoja rola i sytuacja. „Jestem właścicielką małego sklepu z zabawkami”, „prowadzę księgowość w firmie 20-osobowej”, „jestem studentem, piszę pracę z socjologii”.
  • Historia sprawy. Co było wcześniej: poprzednie maile, ustalenia, co już próbowałeś.
  • Dane. Liczby, nazwy, daty, ceny, parametry. Lepiej wkleić surowe dane niż je opisywać.
  • Twoje preferencje. Czego nie lubisz w tekstach, jakich słów unikasz, jak mówicie do klientów.
  • Cel za zadaniem. Po co to robisz. „Mail ma sprawić, że klient zostanie, nie że wygramy spór” zmienia cały tekst.

Co i jak wklejać

Model świetnie pracuje na wklejonym materiale: na poprzednim mailu, fragmencie regulaminu, danych produktu, notatkach ze spotkania, poprzednim tekście jako wzorze stylu. Jedna zasada techniczna: oddzielaj materiał od polecenia, żeby model wiedział, co jest instrukcją, a co treścią do przetworzenia. Wystarczy linia z trzech myślników, cudzysłów potrójny albo etykiety.

Prompt Polecenie oddzielone od materiału
Poniżej mail od klienta. Napisz odpowiedź: potwierdź, że zwrot przyjmujemy, pieniądze wracają w 5 dni roboczych od otrzymania paczki, etykietę zwrotną wysyłamy osobnym mailem. Ton spokojny, do 80 słów. Nie odpowiadaj na uwagi o konkurencji.

---
[tu wklej treść maila klienta]
---

Zamiast wklejać, często możesz załączyć plik: PDF, arkusz, zdjęcie, dokument. Wszystkie trzy główne narzędzia to potrafią (ikona spinacza albo plusa przy polu tekstowym). Zdjęcie ekranu z błędem, zdjęcie etykiety produktu, skan pisma z urzędu: model to przeczyta i opisze. Do pracy z długimi dokumentami wrócimy w etapie 2.

Czego nie wklejać

Tu zatrzymaj się na chwilę, bo to jedyny fragment etapu pierwszego, który dotyczy odpowiedzialności, a nie techniki.

Dane, które nie powinny trafić do czatu

  • Dane osobowe klientów, pacjentów, pracowników: imiona z nazwiskami, adresy, PESEL-e, numery telefonów, historie zamówień przypisane do osób. Zamień je na zastępniki: [Klientka A], [adres], [nr telefonu]. Treść zadania na tym nie ucierpi.
  • Hasła, klucze, numery kart, dane logowania. Nigdy, w żadnym narzędziu.
  • Tajemnice firmy: niepublikowane wyniki, umowy, plany, dane kontrahentów. Sprawdź, czy Twoja firma ma zasady używania AI. Coraz więcej firm ma, a plan firmowy (ChatGPT Team/Enterprise, Claude for Work, Gemini w Workspace) daje inne gwarancje niż konto prywatne.
  • Cudze teksty, których nie masz prawa przetwarzać, na przykład całe książki czy płatne raporty.

Dlaczego to ważne: w planach konsumenckich rozmowy mogą być domyślnie używane do ulepszania modeli (da się to wyłączyć w ustawieniach prywatności), a przede wszystkim RODO i tajemnica przedsiębiorstwa obowiązują Cię niezależnie od tego, jakiego narzędzia używasz.

W narzędziach

Ustawienia prywatności: w ChatGPT w ustawieniach jest opcja wyłączenia ulepszania modelu na podstawie Twoich rozmów oraz czaty tymczasowe, które nie zapisują się w historii. W Claude udział danych w trenowaniu zależy od planu i wyboru w ustawieniach prywatności. W Gemini aktywność można wyłączyć lub ograniczyć w ustawieniach konta Google. We wszystkich trzech sprawdź to raz, zajmie dwie minuty.

Ćwiczenie 3. Przygotuj kontekst dla zadania z Twojej pracy

Wybierz zadanie, które wymaga wiedzy o Twojej firmie lub sytuacji: odpowiedź na trudnego maila, notatka dla zespołu, opis nowej usługi. Zbierz kontekst w pięciu punktach: rola, historia, dane, preferencje, cel. Zanonimizuj wszystko, co trzeba. Potem napisz prompt z kontekstem oddzielonym od polecenia i uruchom go.

Pokaż przykładowe rozwiązanie
Prompt Notatka po spotkaniu z kontekstem
Kontekst: Prowadzę zespół 4 osób w dziale marketingu sklepu z artykułami ogrodniczymi. Wczoraj mieliśmy spotkanie o kampanii wiosennej. Zespół lubi krótkie notatki z jasnym podziałem zadań, nie lubi „korporacyjnych” sformułowań. Cel notatki: każdy ma wiedzieć, co robi do końca miesiąca, bez dopytywania.

Zadanie: Z poniższych surowych notatek zrób notatkę dla zespołu.

Format: 3 części: Ustalenia (do 5 punktów), Zadania (tabela: kto, co, do kiedy), Otwarte pytania. Razem do 200 słów. Imiona zostaw jak w notatkach.

---
[surowe notatki ze spotkania, imiona zespołu bez nazwisk, bez danych klientów]
---

Rozmowa zamiast zapytania

Pierwsza odpowiedź to szkic. Ludzie, którzy mówią, że „AI daje słabe wyniki”, bardzo często oceniają właśnie pierwszą odpowiedź na pierwszy prompt. Tymczasem czat to rozmowa, a największą przewagę daje to, co robisz po pierwszej odpowiedzi.

Prompt Odpowiedź Twoja ocena Poprawka: „krócej, bez wstępu…” Gotowe dobre jeszcze nie nowa odpowiedź
Dwie, trzy rundy poprawek to norma, nie porażka. Dziesięć rund to sygnał, żeby zacząć od nowa z lepszym promptem.

Cztery ruchy po pierwszej odpowiedzi

Dopytywanie, zanim model zacznie. Najlepszy ruch przy zadaniach, w których sam nie wiesz, czego nie powiedziałeś.

Prompt Najpierw pytania, potem zadanie
Mam dla Ciebie zadanie: [opis zadania]. Zanim zaczniesz, zadaj mi 5 pytań, które pozwolą Ci zrobić to lepiej. Zadaj je wszystkie naraz, w punktach, i poczekaj na odpowiedzi. Nie zaczynaj zadania, dopóki nie odpowiem.

Poprawianie konkretem. „Nie podoba mi się” nic nie mówi. Powiedz, co dokładnie: „Krócej o połowę. Zacznij od decyzji, nie od tła. Wyrzuć ostatni akapit. Zamiast 'niestety' użyj neutralnego zdania”.

Warianty. Zamiast poprawiać jedną wersję, poproś o trzy różne i wybierz: „Daj 3 wersje pierwszego zdania: jedną formalną, jedną neutralną, jedną luźną”.

Pytanie o opinię modelu. „Co byś zmienił w tym tekście, gdybyś miał go wysłać do klienta, który już raz się skarżył?” Modele są zaskakująco dobrymi recenzentami własnych tekstów, pod warunkiem że dasz im kryterium.

Kiedy zacząć nowy czat

Długa rozmowa z wieloma poprawkami w pewnym momencie zaczyna szkodzić: model „pamięta” odrzucone wersje i miesza je z aktualnymi ustaleniami. Objawy: wracają błędy, które już poprawiłeś, odpowiedzi robią się dłuższe i bardziej ogólne, model przeprasza i powtarza to samo. Wtedy zrób tak:

Prompt Podsumowanie ustaleń do nowego czatu
Podsumuj ustalenia z tej rozmowy w formie instrukcji dla kogoś, kto ma dokończyć zadanie od zera: co ma powstać, jakie decyzje podjęliśmy, czego unikać, jaki jest aktualny najlepszy tekst. Nie dodawaj nic nowego. Format: punkty, do 200 słów, na końcu aktualna wersja tekstu w całości.

Skopiuj to podsumowanie i zacznij nowy czat od niego. Nowy temat też zaczynaj w nowym czacie, nawet jeśli to drobiazg. To nic nie kosztuje, a oszczędza mieszania kontekstów.

Drugi powód to limity. Przed każdą odpowiedzią model czyta całą dotychczasową rozmowę, więc w narzędziach, które liczą limit od ilości tekstu, wiadomość w rozmowie ciągniętej od rana kosztuje wielokrotnie więcej niż ta sama wiadomość w świeżym czacie. Stąd prosta zasada: jedno zadanie, jedna rozmowa, a gdy wracasz do tematu następnego dnia, zaczynasz od podsumowania ustaleń, nie od starej rozmowy.

Ćwiczenie 4. Przeprowadź rozmowę zamiast zapytania

Wróć do zadania z ćwiczenia 1. Tym razem zacznij od promptu „Najpierw pytania, potem zadanie”. Odpowiedz na pytania modelu, dostań szkic, a potem zrób dokładnie dwie rundy poprawek konkretem. Porównaj z wynikiem z ćwiczenia 1: ile poprawek było potrzebnych teraz?

Pokaż przykładowe rozwiązanie

Typowy przebieg dla maila z ofertą: model pyta o cenę, termin, czy to pierwszy kontakt, czy mamy wspólnych znajomych i jak formalnie piszemy. Już te pytania pokazują, czego brakowało w pierwszym prompcie. Po odpowiedzi szkic zwykle wymaga jednej poprawki długości („skróć do 120 słów, usuń akapit o historii firmy”) i jednej poprawki tonu („zdanie o cenie bez usprawiedliwiania się”). Dwie rundy zamiast pięciu.

Format odpowiedzi

Model nie wie, czy wynik trafi do maila, do arkusza, na slajd czy do wiadomości na komunikatorze. Jeśli nie powiesz, dostaniesz domyślny format czatu: nagłówki, pogrubienia, punkty i podsumowanie na końcu. Czasem to pasuje, częściej nie.

Chcesz… Napisz w prompcie…
krótko „do 80 słów”, „3 zdania”, „maksymalnie 5 punktów”; liczby działają lepiej niż „krótko”
gotowy tekst do wklejenia „bez wstępu i bez podsumowania, zacznij od pierwszego zdania maila”
tabelę „tabela z kolumnami: nazwa, cena, uwagi; bez komentarza pod tabelą”
dane do arkusza „wartości rozdzielone tabulatorem, pierwsza linia to nagłówki” i wklej do Excela lub Arkuszy
ton „po polsku, zwrot per Pani, bez wykrzykników i bez emoji”, „jak do kolegi z pracy”
język „po polsku, nazwy funkcji i produktów zostaw po angielsku”
bez ozdobników „bez pogrubień, bez nagłówków, zwykłe akapity”
kilka wersji „3 wersje, każda w osobnym bloku, oznacz je A, B, C”
przyznanie się do niepewności „jeśli czegoś nie wiesz, napisz 'nie wiem' zamiast zgadywać”

Skąd się biorą gwiazdki i krzyżyki

Modele formatują tekst w Markdownie: **pogrubienie**, # nagłówek, - punkt. Czat wyświetla to ładnie, ale po skopiowaniu do Worda, Outlooka albo wiadomości na Messengerze zostają gołe znaki. Rozwiązania: poproś „bez formatowania Markdown, zwykły tekst” albo kopiuj przyciskiem „Kopiuj” w czacie, który często przenosi formatowanie, a w Wordzie użyj „Wklej specjalnie, tylko tekst”, gdy chcesz się go pozbyć.

Prompt Szablon formatowania do wielokrotnego użytku
Format odpowiedzi: zwykły tekst bez Markdowna. Do [liczba] słów. Bez wstępu typu „Oto…” i bez podsumowania na końcu. Po polsku, [per Pan/Pani / na ty]. Bez wykrzykników, bez emoji. Jeśli czegoś nie wiesz lub nie jesteś pewien, napisz to wprost w nawiasie kwadratowym zamiast zgadywać.

Ćwiczenie 5. Ten sam tekst w trzech formatach

Weź dowolną informację do przekazania, na przykład: od listopada zmieniacie godziny otwarcia sklepu stacjonarnego z 9–17 na 10–18, w soboty bez zmian, w internecie bez zmian. Poproś o trzy formaty w jednym prompcie: (A) wiadomość SMS do 160 znaków, (B) post na Facebooka do 60 słów, (C) tabela „było / jest” do wklejenia na stronę. Sprawdź, czy każdy format trzyma limity. Jeśli nie, popraw jednym zdaniem.

Pokaż przykładowe rozwiązanie
Prompt Jedna informacja, trzy formaty
Informacja: od 3 listopada 2026 sklep stacjonarny przy ul. Długiej 12 jest otwarty 10:00–18:00 (dotąd 9:00–17:00). Soboty bez zmian: 10:00–14:00. Sklep internetowy bez zmian.

Przygotuj trzy wersje, każdą w osobnym bloku oznaczonym A, B, C:
A. SMS do klientów, maksymalnie 160 znaków ze spacjami, bez emoji, podpis „Sklep Długa 12”.
B. Post na Facebooka do 60 słów, lekki ton, jedno zdanie o tym, dlaczego (chcemy być dla osób wracających z pracy), bez hasztagów.
C. Tabela do wklejenia na stronę: kolumny Dzień, Było, Jest; wiersze: poniedziałek–piątek, sobota, niedziela.

Na końcu podaj liczbę znaków wersji A.

Zwróć uwagę na ostatnie zdanie: prośba o policzenie znaków zmusza model do sprawdzenia limitu. Dla pewności policz sam, bo modele czasem mylą się w liczeniu znaków.

Siedem błędów początkujących

Zebrane z obserwacji ludzi, którzy zaczynają pracę z czatem. Przy każdym krótka naprawa.

  1. Jedno zdanie bez kontekstu. „Napisz ofertę.” Naprawa: sześć klocków z rozdziału 2, nawet w skróconej formie.
  2. Pytanie zamiast polecenia. „Czy mógłbyś może pomóc mi z mailem?” Model odpowie „Oczywiście! Czego dotyczy mail?” i straciłeś rundę. Naprawa: od razu polecenie z treścią. Grzeczność nie szkodzi, ale nie zastępuje instrukcji.
  3. Pięć zadań w jednym zdaniu, bez kolejności. „Streść ten dokument, znajdź błędy, zaproponuj tytuł i napisz mail do szefa.” Model zrobi wszystko po trochu i nic porządnie. Naprawa: ponumeruj zadania albo rób je po kolei, każde w osobnej wiadomości.
  4. Brak odbiorcy. Tekst „dla wszystkich” jest tekstem dla nikogo. Naprawa: jedno zdanie o tym, kto przeczyta i w jakim jest nastroju.
  5. Wiara w fakty bez sprawdzenia. Daty, liczby, cytaty, linki, nazwy przepisów, parametry produktów. Naprawa: zasada z rozdziału 1 i włączone wyszukiwanie, gdy chodzi o fakty.
  6. Poddawanie się po pierwszej słabej odpowiedzi albo odwrotnie, dziesięć poprawek tej samej wersji. Naprawa: dwie, trzy rundy poprawek konkretem; jeśli nie pomaga, nowy czat z lepszym promptem i podsumowaniem ustaleń.
  7. Wklejanie wrażliwych danych. Naprawa: zastępniki w nawiasach kwadratowych, sprawdzone ustawienia prywatności, zasady firmy.

Jest jeszcze błąd ósmy, który popełniają głównie zaawansowani: wiara, że istnieje „idealny prompt”, który trzeba znaleźć. Nie istnieje. Istnieje kompletna instrukcja plus rozmowa.

Pierwsze kroki w ChatGPT, Claude i Gemini

Wszystko, co było do tej pory, działa tak samo w każdym narzędziu. Różnice są w szczegółach interfejsu i w funkcjach dookoła czatu. Oto, co warto znać na start.

Wspólny mianownik

  • Pole tekstowe przyjmuje długie teksty; Enter wysyła, Shift+Enter robi nową linię. Możesz wkleić kilkadziesiąt stron.
  • Załączniki: ikona spinacza lub plusa. PDF, dokumenty Word, arkusze, zdjęcia, zrzuty ekranu. Model „widzi” obraz i czyta tekst z pliku.
  • Wybór modelu: zwykle jest szybki model do codziennych zadań i model „myślący” (rozumujący), który dłużej analizuje trudniejsze problemy. Do tekstów wystarczy szybki; do analiz, liczb i decyzji włącz myślący. Wrócimy do tego w etapie 2.
  • Wyszukiwanie w sieci: przycisk albo automat. Odpowiedzi z wyszukiwania mają odnośniki.
  • Historia czatów w panelu bocznym, z wyszukiwarką. Nazwy czatów możesz zmieniać; warto, jeśli do nich wracasz.
  • Głos: możesz dyktować prompt albo prowadzić rozmowę głosową. Dyktowanie długiego kontekstu jest często szybsze niż pisanie.
  • Darmowe plany wystarczą do całego pierwszego etapu. Płatne dają lepsze modele, większe limity i funkcje dodatkowe, o których będzie w etapach 2 i 3.

W narzędziach

ChatGPT (OpenAI). Najpopularniejszy, więc najwięcej gotowych porad w sieci dotyczy właśnie jego. Ma pamięć między rozmowami (zapamiętuje fakty o Tobie, można ją wyłączyć lub wyczyścić), instrukcje własne (Custom Instructions), Projekty do grupowania czatów z plikami i instrukcjami, własne „GPT-y”, czyli asystentów z ustawionymi instrukcjami, Deep Research do raportów ze źródłami i agenta do dłuższych zadań biurowych (ChatGPT Work). Generuje też obrazy.

Claude (Anthropic). Ceniony za jakość pisania i pracę z długimi dokumentami. Projekty z instrukcjami i plikami, pamięć, umiejętności (skills), czyli zapisane procedury, które model stosuje, gdy pasują do zadania, dokumenty i prezentacje tworzone obok czatu, zadania zaplanowane oraz narzędzia dla bardziej zaawansowanych: Claude Code i rozszerzenie do Chrome. Nie generuje obrazów.

Gemini (Google). Zintegrowany z kontem Google: Gmail, Dokumenty, Dysk, YouTube. Ma Gemy (odpowiednik GPT-ów, Google zastępuje je właśnie umiejętnościami, czyli Skills), bardzo dobry Deep Research, Canvas do pracy nad dokumentem, generuje obrazy (Nano Banana) i krótkie filmy. Darmowy plan jest hojny.

Stan na październik 2026. Funkcje i nazwy zmieniają się co kilka miesięcy, więc przyciski mogą się nazywać inaczej, ale zasady z tego kursu zostają.

Po polsku czy po angielsku

Pierwsze pytanie prawie każdego w Polsce. Odpowiedź: po polsku, we wszystkich trzech narzędziach. Modele rozumieją polski bardzo dobrze, piszą poprawnie i z odmianą, a Ty piszesz szybciej i precyzyjniej w swoim języku, co jest ważniejsze niż ewentualna przewaga angielskiego. Trzy wyjątki, gdzie angielski pomaga:

  • Wąskie tematy techniczne i naukowe. Dokumentacja i dyskusje o nich są głównie po angielsku, więc pytanie po angielsku czasem daje pełniejszą odpowiedź. Możesz zapytać po angielsku i poprosić o odpowiedź po polsku.
  • Generatory obrazów i wideo. Midjourney i podobne narzędzia najlepiej rozumieją angielski. Napisz opis po polsku w czacie i poproś: „przetłumacz na angielski jako prompt do generatora obrazów”.
  • Nazwy funkcji, parametrów i produktów. Zostawiaj je po angielsku (Deep Research, Projects, --ar), bo tłumaczenia bywają niejednoznaczne.

Zawsze powiedz, w jakim języku ma być wynik, jeśli nie jest to oczywiste: „odpowiedz po polsku, cytaty zostaw w oryginale”.

Który wybrać

Na start: ten, który już masz, albo ten, którego używają ludzie wokół Ciebie, bo łatwiej o pomoc. Zasady promptowania są identyczne. Dopiero w etapie 3, przy agentach i automatyzacji, różnice między narzędziami zaczynają mieć znaczenie praktyczne. Wielu ludzi używa dwóch narzędzi równolegle: jednego do pisania, drugiego do sprawdzania, i to jest rozsądny układ.

Ściąga z etapu 1

Uniwersalny szablon promptu

Skopiuj i wypełnij to, co pasuje. Puste linie usuń.

Prompt Uniwersalny szablon promptu
Zadanie: [co ma powstać, czasownik na początku: napisz, streść, porównaj, zaproponuj]

Kontekst: [kim jesteś, sytuacja, historia sprawy, dane; materiał źródłowy wklej poniżej, między liniami ---]

Odbiorca: [kto przeczyta wynik, w jakim jest nastroju, co już wie]

Format: [długość w liczbach, struktura, ton, język, czego nie dodawać]

Zasady: [co obowiązkowe, czego unikać, jakie słowa tak, jakie nie]

Przykład stylu: [jedno zdanie lub akapit, który pokazuje, jak ma brzmieć]

Jeśli czegoś nie wiesz lub czegoś brakuje w materiale, zapytaj albo napisz to wprost zamiast zgadywać.

---
[materiał]
---

Dziesięć zasad etapu 1

  1. Model dostaje tylko to, co jest w rozmowie. Reszty nie widzi.
  2. Czego nie napiszesz, model zgadnie. Każde zgadnięcie to poprawka.
  3. Teksty i pomysły bierz; fakty, liczby, cytaty i linki sprawdzaj.
  4. Zadanie zawsze; kontekst, odbiorca, format, zasady, przykład według potrzeby.
  5. Liczby zamiast przymiotników: „do 100 słów”, nie „krótko”.
  6. Materiał oddzielaj od polecenia linią z trzech myślników.
  7. Dane osobowe, hasła i tajemnice firmy zastępuj nawiasami kwadratowymi.
  8. Pierwsza odpowiedź to szkic. Dwie, trzy rundy poprawek konkretem to norma.
  9. Gdy rozmowa się „zużywa”, podsumuj ustalenia i zacznij nowy czat.
  10. Powiedz, gdzie trafi wynik: mail, arkusz, SMS, slajd. Format sam się nie domyśli.

Kto to napisał

Marcin Maćko, specjalista e-commerce: SEO, analityka, wydajność sklepów i AI w codziennej pracy. Osiem lat w sklepach internetowych: od reklamacji, przez marketing, po kod działający na produkcji.

Wdrażasz AI w sklepie albo w zespole i chcesz to przegadać? Napisz do mnie. Odpowiadam na konkretne pytania o konkretne sklepy.